Ostalo

Ukucajte željeni termin u pretragu i pritisnite ENTER

Priče iz Srbije

ISTORIJA SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE: uvod i krštenje Srba (1)

Autor Snezana Jovanovic
Autor Snezana Jovanovic
Izvor: Foto: Shutterstock

Krštenje Srba se vremenski stavlja u vreme vladavine kneza Mutimira (do 891. godine). Nekoliko godina pre Srba kršteni su Bugari. To je vreme uspona Franačke države u Zapadnoj Evropi, kada istovremeno raste velika moć rimskih episkopa, odnosno papa. Upravo u to vreme, pokušao je ambiciozni papa Nikola I (+867) da uz pomoć Franaka potčini celo Balkansko poluostrvo pod svoju duhovnu jurisdikciju, koje je bio lišen još 732. g. usled ikonoboračke krize kojom je bila zahvaćena Crkva. Odmah, ili istovremeno sa krštenjem Bugara 864 godine, usledila je hrišćanska misija Svete braće u Moravskoj, državi kneza Rastislava.

Ono što je bilo presudno u krštenju, ne samo Srba nego i svih Slovena, jeste nastanak slovenskog pisma, azbuke, odnosno glagoljice i ćirilice, polovinom 9. veka.

Postanak pismenosti kod Slovena nerazlučivo je vezan za primanje hrišćanstva na narodnom jeziku. S pravom je već davno konstatovano da su prve reči koje su uopšte napisane na slovenskom jeziku i pismu bile upravo reči iz Svetog pisma: "U početku beše Reč, i Reč beše u Boga, i Reč beše Bog... i bez njih ništa ne postade što je postalo..." Na slovenski jezik je odmah sa grčkog jezika prevođeno Sveto pismo, kao i neophodne bogoslužbene knjige. Prema tome, dubinska hristijanizacija je počela ne na grčkom, još manje na latinskom, nego na narodnom, slovenskom Jeziku koji je po zastupljenosti u tadašnjem svetu bio na trećem mestu, odmah posle grčkog i latinskog jezika.

Važna je, isto tako, i činjenica da su Srbi primili hrišćanstvo u vreme srpskog kneza Mutimira, u vreme kada je Vizantijom vladao car Vasilije I Makedonac (867-886), a carigradski patrijarh bio Fotije, po čijem su blagoslovu Sveta braća i njihovi učenici i naslednici vršili konačnu hristijanizaciju Južnih Slovena. Za Fotija se s pravom kaže da je kum svim slovenskim narodima. Tada je, treba i to reći, pretila ozbiljna opasnost da svi novokršteni južnoslovenski narodi: Srbi, Bugari, Hrvati (sa njima je to uspelo) budu stavljeni pod rimsku, odnosno papsku duhovnu jurisdikciju.

Krajem 9. veka u srpskim zemljama se pominju prve eparhije. U Beogradu je 878. god. episkop Sergije, dok se u Braničevu nalazi episkop Agaton, takođe Sloven. Nešto kasnije, u 10. veku u pisanim dokumentima pominju se episkopi u gradovima KOJI su bili u okviru Srbije: Ston, Ras, Lipljan, Niš, Prizren, kao i u nekim drugim mestima koja su i pre doseljenja Slovena bila episkopska sedišta.

Za učvršćivanje hrišćanstva među Srbima pre svetog Save od presudnog značaja bilo je to što su bogosluženja i propovedi - pouke narodu - vršene na narodnom jeziku, jeziku razumljivom narodu. Posle smrti sv. Metodija 885. g. kao panonskog episkopa, njegove učenike su proterali franački, latinski sveštenici iz Moravske zato što nisu hteli da propovedaju hrišćansku veru samo na latinskom, koji je inače bio stran narodu. Tako su se proterani učenici Kirila i Metodija našli na prostoru Balkana gde žive Bugari, Srbi, Hrvati. Posebno su se istakli sv. Kliment i sv. Naum, koji su delovali nekoliko desetina godina u okolini Ohridskog i Prespanskog jezera. Oni su negovali i razvijali slovensku pismenost, vaspitavali su i školovali domaće sveštenike koji su išli u narod i širili veru.

Kao prva čista slovenska eparhija pominje se "Velička eparhija", čiji je prvi episkop od 893. god. bio upravo sv. Kliment. Ova eparhija je u to vreme bila u sastavu, već od 870. god. samostalne, Bugarske crkve. Nešto kasnije, u državi cara Samuila (976-1014) stvorena je u Samuilovom carstvu Patrijaršija sa sedištem u Ohridu. Međutim, vizantijski car Vasilije II Bugaroubica uništio je ovu kratkotrajnu državu 1018. god., a patrijaršiju je degradirao na stepen arhrgepiskopije. Od tada ohridske arhiepiskope postavlja vizantijski car i carigradski patrijarh, a arhiepiskopi su bili isključivo Grci. Pod jurisdikcijom Ohridske arhiepiskopije bile su sve episkopije u Srbiji do vremena svetog Save 1219. godine.

Najbolje iz rubrike

Inicijalizacija u toku...